صفحه آغاز | درباره ما
بعدی مطلب بعد مطلب قبل قبلی
چند نکته ضروری:
۱. در فواید کتابشناسی و منبع شناسی نیازی به سخن نیست. هر پژوهنده‌ای می‌داند که این گونه نوشتار، نخستین ابزار برای تحقیق است و بدون آن هیچ پژوهشی به سامان نمی‌رسد.
۲. در منبع شناسی آنچه اهمیت دارد، اصل اطلاع رسانی است نه محمل آن. به عبارت دیگر، انواع محمل‌های اطلاعاتی مانند: کتاب، مقالات دانشنامه و نشریه و پایگاه اینترنتی، نقشه، کتاب خطی و دیگر موادّی که پژوهشگر را در فرآیند تحقیق یاری رساند، مورد نیاز خواهد بود.
۳. مقالات موجود در نشریات غیر ادواری یکی از این محمل‌های اطلاعاتی است. نشریات غیر ادواری نوعی مجموعه مقالات است که غالباً به مناسبت یک نشست علمی (همایش، کنگره، سمینار و مانند آن) یا برای بزرگداشت یک شخصیت علمی (یادنامه، جشن‌نامه، ارجنامه و مانند آن) یک یا چند بار – بدون التزام به دورۀ زمانی خاصی – منتشر می‌شود. معمولاً این گونه مجموعه‌ها فقط یک بار منتشر می‌شوند و در آن مطالب برای نخستین بار انتشار می‌یابد. این نامگذاری در برابر نشریات ادواری است که با نظم زمانی خاصی (مثلاً هر ماه، هر فصل، هر سال) منتشر می‌شوند.
۴. نگارنده سطور تا این زمان فرآیند دقیقی برای بازیابی نظام‌مند مقالات مجموعه‌های غیر ادواری سراغ ندارد، برخلاف کتابها و نشریات ادواری که از طریق بانکهای اطلاعاتی منظم می‌توان به نشانی و گاه متن آنها دست یافت. لذا هنوز جای کار در این حوزه خالی است.
پوشیده نماند بارها به مسئولان مرکز تحقیقات کامپیوتری نور پیشنهاد داده‌ام که همچنان که تمام مقالات کنگره هزاره شیخ مفید و مجموعه میراث حدیث شیعه را در کنار مقالات نشریات ادواری نمایه کرده‌اید، در مورد تمام نشریات غیر ادواری نیز- به تدریج – چنین کنید؛ ولی تا کنون موافقتی از آنها برای این کار نیافته‌ام. امیدوارم هر چه زودتر این کار عملی شود و نیازی به کار ناقص این بنده نباشد.
۵. ضرورت منبع شناسی در این حوزه در موضوع تشیع و امامت، اهمیت افزونتر دارد، از آن روی که شمار فراوانی از موادّ پژوهشی در مجموعه‌های غیر ادواری جای دارد. البته تلاش استاد ایرج افشار و استاد محمد گلبن در فهرست نویسی این گروه از مجموعه‌ها شایان تقدیر است، ولی:
اولاً طبق فهرست‌های منابع «فهرست مقالات فارسی»، از جلد ۱ تا ۶ در کنار نشریات ادواری به مجموعه‌های مقالات توجه شده است (حد اکثر تا سال ۱۳۷۶). ولی از جلد هفتم به بعد، فقط نشریات ادواری فهرست شده اند. کار استاد گلبن نیز ادامه نیافته در حالی که مجموعه‌های مقالات پیوسته در دنیا در حال انتشار است.
ثانیاً کار آنها عمدتاً در زمینۀ پژوهش‌های ایران شناسی است و در موضوع شیعه شناسی کاری در خور، ارائه نشده است. در کتاب استاد افشار، عنوان «قرآن و معارف آن» و «نهج البلاغه» دیده می‌شود، آنهم به صورت محدود.
ثالثاً در کتاب «مأخذ شناسی علوم عقلی» (نوشته محسن کدیور) به نشریات غیر ادواری نیز (البته تا زمان انتشار کتاب) توجه شده است، ولی موضوع امامت در آن به شکل فرعی و غیر جدی بررسی شده است.
بدین سبب تدوین این فهرست، ضرورت تامّ و تمام دارد.
۶. طبیعت کار فهرست نگاری با تداوم عجین شده، یعنی هیچگاه فهرست نگار نمی‌تواند کار خود را تمام شده بداند، به ویژه در زمان ما که انفجار اطلاعات و کثرت انتشارات، ویژگی اصلی آن است. بدین روی، این گفتار را «بخش نخست» نامیدیم، بدان امید که بخش‌های دیگر به لطف الهی در فرصت‌های آینده عرضه شود.
نیز بدیهی است که هیچگاه نمی‌توان مسئولیت صحت درونمایه تمام مقالات معرفی شده در این فهرست را بر عهده گرفت. هدف اصلی ارائۀ فهرستی به پژوهشگران است نه بیشتر.
۷. دامنۀ موضوعی این منبع شناسی، زمینه‌هایی است که به نوعی در پژوهش‌های مربوط به شیعه شناسی به کار آید، مانند: مفاهیم امامت، نهج البلاغه، ادبیات شیعی و مانند آن. این کار، برای نخستین بار سامان می‌گیرد، لذا نگارنده امیدوار است به مدد اهل نظر، به تعریف دقیق تری از موضوع‌های فرعی دست یابیم.
۸. گفتیم که مقالات نشریات ادواری در این فهرست انعکاس نمی‌یابند. می‌افزاییم که مقالات مجموعه‌های اختصاصی با موضوع معین نیز در اینجا جای ندارد، مانند مجموعه «از غدیر تا الغدیر»، «سفینه علوی»، «حماسه غدیر» (چاپ سال ۱۳۵۶ ش.)، مجموعه‌های مقالات همایش‌های بنیاد نهج البلاغه، «امین شریعت»، «مجموعه مقالات همایش امامت و ولایت در گستره ادبیات فارسی» (دانشگاه تبریز ۱۳۷۲ ش) و مانند آن.
همچنین مجموعه‌های غیر ادواری که در بانکهای اطلاعاتی مانند مؤسسه نور نمایه می‌شوند، مانند: مجموعه مقالات کنگره هزاره شیخ مفید، میراث حدیث شیعه، میراث حوزه اصفهان.
همچنین مجموعه‌هایی مانند «شناخت نامه‌ها» که در سالهای اخیر در بهضی از همایش‌ها منتشر می‌شود و نیز مجموعه «نگین ایران» (در باب امام رضا علیه السلام) که مطالب آنها از نشریات و کتابهای پیش از آن گلچین شده و مطالب دست اول به شمار نمی‌آید. بدیهی است که این بیان به معنای ارزشیابی مطالب این کتاب و مانند آن نیست. [ادامه...]
نویسنده: عبدالحسین طالعی
برچسب: معاصر

برای ما بنویسید
نام کامل:
شهر:
آدرس ایمیل:

متن نظر:


موضوعات



جغرافيا



ادوار تاریخی

www.alinameh.com, The ejournal in specialty of Imam Ali (A.S.)